ریزش مو؛ تشخیص علت و درمان‌های کلینیکی

چرخهٔ رشد مو و ریزش طبیعی

هر تار مو چرخه‌ای سه‌مرحله‌ای دارد: مرحلهٔ رشد که چند سال طول می‌کشد و حدود هشتاد و پنج تا نود درصد موها در آن هستند، مرحلهٔ کوتاه گذار، و مرحلهٔ استراحت که حدود سه ماه طول می‌کشد و در پایان آن مو می‌ریزد تا موی تازه جایش را بگیرد. ریزش روزانهٔ حدود پنجاه تا صد تار مو طبیعی است و در روزهای شست‌وشو بیشتر به چشم می‌آید. ریزش وقتی مشکل است که از این حد بیشتر شود، تراکم مو کم شود یا تارها نازک‌تر شوند.

انواع ریزش مو

ریزش موی ارثی (آندروژنتیک) شایع‌ترین نوع ریزش در آقایان و خانم‌هاست. در آقایان معمولاً از عقب‌رفتن خط رویش در شقیقه‌ها و کم‌پشتی فرق سر شروع می‌شود و در خانم‌ها به‌صورت پهن‌شدن فرق و کم‌پشتی منتشر بالای سر دیده می‌شود. در این نوع، فولیکول‌ها به‌تدریج کوچک می‌شوند و تارهای نازک‌تر و کوتاه‌تری تولید می‌کنند.

ریزش تلوژن، ریزش منتشر و ناگهانی است که معمولاً دو تا سه ماه پس از یک عامل فشار مانند تب بالا، بیماری‌های عفونی، جراحی، زایمان، رژیم شدید یا استرس شدید شروع می‌شود و در بیشتر موارد ظرف چند ماه خودبه‌خود بهتر می‌شود. ریزش سکه‌ای (آلوپسی آره‌آتا) یک بیماری خودایمنی است که لکه‌های گرد بی‌مو ایجاد می‌کند. ریزش کششی از بستن محکم و طولانی مو ایجاد می‌شود. نوع نادری از ریزش هم با التهاب و جای زخم همراه است و نیاز به درمان فوری دارد، چون فولیکول را از بین می‌برد.

علت‌هایی که باید بررسی شوند

پیش از هر درمانی، باید علت ریزش روشن شود. کمبود آهن و پایین‌بودن ذخایر آن، اختلالات تیروئید، کمبود ویتامین D، رژیم‌های کم‌پروتئین و کاهش وزن سریع، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک و افزایش هورمون‌های مردانه در خانم‌ها، دوران پس از زایمان، برخی داروها و بیماری‌های پوست سر مانند شوره و التهاب، از علت‌های رایج‌اند. گاهی چند علت هم‌زمان وجود دارد؛ مثلاً ریزش ارثی که با کمبود آهن تشدید شده است.

معاینه و آزمایش‌ها

پزشک الگوی ریزش، سابقهٔ خانوادگی، بیماری‌ها، داروها و تغییرات اخیر زندگی را بررسی می‌کند، پوست سر را معاینه می‌کند و ممکن است با کشیدن ملایم دسته‌ای از موها، شدت ریزش را بسنجد. بررسی پوست سر با درموسکوپی، نازک‌شدن تارها و الگوی ریزش را بهتر نشان می‌دهد. بر اساس شرایط، آزمایش‌هایی مانند شمارش سلول‌های خون، ذخایر آهن، عملکرد تیروئید، ویتامین D و در خانم‌های دارای علائم، آزمایش‌های هورمونی درخواست می‌شود.

درمان‌های دارویی

در ریزش ارثی، ماینوکسیدیل موضعی پایهٔ درمان است و ممکن است در هفته‌های اول ریزش موقتاً بیشتر شود که نشانهٔ جایگزینی موهای ضعیف است. در آقایان داروهای خوراکی مهارکنندهٔ تبدیل تستوسترون به شکل فعال‌تر آن مطرح‌اند و در خانم‌ها برخی داروهای ضدآندروژن. ماینوکسیدیل خوراکی کم‌دوز هم گزینه‌ای است که فقط با نظر پزشک و پس از بررسی شرایط قلبی‌عروقی تجویز می‌شود. مکمل‌ها فقط وقتی مفیدند که کمبود واقعی وجود داشته باشد؛ مصرف بی‌رویهٔ برخی مکمل‌ها ممکن است حتی ریزش را بیشتر کند.

درمان‌های کلینیکی؛ مزوتراپی، PRP، PRF و سلول‌های بنیادی

درمان‌های کلینیکی با رساندن مستقیم مواد مؤثر به پوست سر یا تحریک فولیکول‌ها، درمان دارویی را تقویت می‌کنند. در پی‌آر‌پی، پلاسمای غنی از پلاکت خون خود فرد پس از جداسازی با سانتریفیوژ در پوست سر تزریق می‌شود و فاکتورهای رشد آن به تقویت فولیکول‌ها و طولانی‌ترشدن مرحلهٔ رشد کمک می‌کنند؛ در میان درمان‌های کلینیکی ریزش ارثی، PRP پشتوانهٔ پژوهشی بیشتری دارد. پی‌آر‌اف نسخه‌ای با شبکهٔ فیبرین است که فاکتورهای رشد را آهسته‌تر آزاد می‌کند.

در مزوتراپی مو ترکیبی از ویتامین‌ها، اسیدهای آمینه و مواد تقویت‌کننده با تزریق‌های سطحی یا میکرونیدلینگ به پوست سر می‌رسد. درمان‌های مبتنی بر سلول‌های بنیادی هم از فرآورده‌های حاصل از کشت سلول‌ها با پیام‌رسان‌های ترمیمی استفاده می‌کنند؛ شواهد این روش‌ها رو به افزایش است اما هنوز به اندازهٔ PRP قوی نیست و انتخاب آن‌ها باید با انتظار واقع‌بینانه همراه باشد.

برنامهٔ جلسات و انتظار واقع‌بینانه

در PRP معمولاً سه تا چهار جلسهٔ ماهانه انجام می‌شود و سپس هر چهار تا شش ماه یک جلسهٔ نگه‌دارنده. مزوتراپی هم به‌صورت دوره‌ای چندجلسه‌ای انجام می‌شود. کاهش ریزش معمولاً پس از دو تا سه ماه و افزایش تراکم و ضخامت مو پس از شش ماه یا بیشتر دیده می‌شود، چون رشد مو آهسته است. در ریزش ارثی، درمان نگه‌دارنده لازم است؛ با قطع درمان، روند ریزش دوباره ادامه پیدا می‌کند. هیچ‌کدام از این روش‌ها در نواحی کاملاً بی‌مو که فولیکول در آن از بین رفته، موی تازه نمی‌رویاند؛ برای این نواحی، کاشت مو گزینهٔ اصلی است.

ریزش موی بعد از زایمان و بیماری

ریزش پس از زایمان معمولاً دو تا چهار ماه پس از تولد نوزاد شروع می‌شود و در بیشتر خانم‌ها تا حدود یک سال به حالت قبل برمی‌گردد. ریزش پس از بیماری‌های تب‌دار هم الگوی مشابهی دارد. در این موارد اطمینان‌بخشی، بررسی کمبودها به‌ویژه آهن، تغذیهٔ کافی و مراقبت ملایم از مو معمولاً کافی است. اگر ریزش بیش از شش ماه طول کشید یا کم‌پشتی واضحی باقی ماند، ممکن است ریزش ارثی هم‌زمان آشکار شده باشد و بررسی بیشتری لازم است.

مراقبت روزانه از مو و پوست سر

موها را با شامپوی ملایم و به هر اندازه که پوست سرتان نیاز دارد بشویید؛ شست‌وشوی مرتب باعث ریزش نمی‌شود و فقط موهای در حال ریزش را جمع می‌کند. از بستن محکم مو، کشیدن مداوم و استفادهٔ زیاد از اتو و سشوار داغ پرهیز کنید. شوره و التهاب پوست سر را درمان کنید، پروتئین کافی بخورید، از رژیم‌های بسیار سخت دوری کنید و خواب و استرس را جدی بگیرید.

چه زمانی فوری به پزشک مراجعه کنید؟

ریزش ناگهانی و لکه‌ای، ریزش همراه با درد، سوزش، قرمزی یا پوسته‌ریزی شدید پوست سر، ریزش ابرو و مژه، و ریزش همراه با علائم عمومی مانند خستگی شدید، تغییر وزن یا بی‌نظمی قاعدگی، باید زودتر بررسی شوند. در ریزش ارثی هم، درمان زودتر یعنی حفظ موهای بیشتر.